دشت ارومیه، آیادی باستان؟ نکاتی پیرامون ایالت آیادی بر مبنای گزارش لشکرکشی هشتم سارگن

این مطلب در مجله بین المللی جهان ایرانی( سال اول، شماره اول، سال 2024، صص5-36) به طور کامل منتشر شده است.

سارگون دوّم پادشاه آشور در سال 714 ق.م برای گوش مالی دادن دولت اورارتو در ترغیب شاهک نشین های مانایی و ساکنین جنوب و جنوب شرق دریاچه ی ارومیه به شورش علیه آشور، تصمیم به یک لشکرکشی بزرگ به این نواحی می کند و در پایان کار گزارشی از این لشکرکشی را در قالب نامه ای به خدای آشور بر روی الواح گِلی ثبت می کند. متن این نامه یکی از کاملترین گزارشات موجود از لشکرکشی های پادشان آشور است که نه تنها به دلیل بهره مندی از سبک ادبی پیچیده بلکه از حیث تعداد قابل توجهی پدیده های طبیعی که به اسم، در آن ثبت شده و نیز توصیف شهرها و روستاهایی که ارتش سارگن آنها را دیده و یا ویران ساخته از دیگر اسناد موجود متمایز است. متن این گزارش به دلیل شرح دقیق رویدادها و نام بردن از مکان های جغرافیایی، اکنون از منابع بسیار مهم در بازسازی جغرافیای تاریخی و تاریخ سیاسی حوضه ی دریاچه ی ارومیه است. در این نوشتار سعی بر آن است با مطالعات میدانی و کتابخانه ای و با استناد به متن این گزارش و تحلیل و تفسیرهای ارائه شده توسّط پژوهشگران به بازشناسی ایالت باستانی «آیادی'>آیادی» که نام آن در اسناد لشکرکشی فوق آمده و به تبع آن موقعیت احتمالی آن در غرب دریاچه بر مبنای بررسی های باستان شناسی اخیر در دشت ارومیه پرداخته شود.